Rối loạn lưỡng cực (Bipolar) - Cú kẹp giữa hai thái cực
Cú kẹp giữa hai thái cực cảm xúc: Khám phá Rối loạn Lưỡng cực (Bipolar)
Cuộc sống của ai ai cũng thăng trầm, nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu chuyến tàu lượn siêu tốc của bạn không phanh? Bạn đang đứng ở trên đỉnh núi của sự hưng phấn cực độ, tràn trề sinh lực, làm việc suốt 48 giờ không nghỉ rồi đột ngột... rơi tụt xuống vực sâu của trầm cảm cùng cực chỉ vài ngày sau đó?
Hàng triệu người thường bị gắn mắc quy chụp là "sáng nắng chiều mưa". Tuy nhiên, theo khoa học tâm lý học, sự dịch chuyển trạng thái thần kinh khủng khiếp này là biểu hiện chuẩn xác nhất của Rối loạn Lưỡng cực (Bipolar Disorder).
Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá hai thái cực quyền lực nhất đang giằng xé não bộ, và cách giới Tâm lý tháo gỡ quả bom nổ chậm này.
Khám phá bản thân: Nếu bạn đang cảm thấy bối rối về những dấu hiệu tâm lý của mình, hãy thử làm bài kiểm tra Thang đo PHQ-9 để hiểu rõ hơn nhé.
1. Rối loạn Lưỡng cực (Bipolar) thực chất là gì?
Đúng như tên gọi của nó, người mắc chứng Lưỡng cực sẽ hoán đổi cuộc đời mình tại 2 cực riêng biệt: Cực Hưng cảm (Mania/Hypomania) và Cực Trầm cảm (Depression).
- Ở Rối loạn lưỡng cực type I (Bipolar I), người bệnh trải qua những cơn hưng cảm tột đỉnh đến mức có thể xa rời thực tế.
- Ở type II (Bipolar II), họ trải qua các chuỗi trầm cảm dài xen kẽ với hưng cảm nhẹ (Hypomania) - trạng thái hưng phấn nhưng vẫn hoạt động được.
💡
Ghi chú
Bạn có biết? Rất dễ có sự nhầm lẫn giữa Lưỡng cực và ranh giới tính cách thất thường. Sự thay đổi của Bipolar không diễn ra trong vài giờ (như người đang vui bỗng buồn do yếu tố bên ngoài). Một đợt hưng cảm hoặc trầm cảm theo chuẩn DSM-5 phải duy trì liên tục kéo dài nhiều ngày, đôi khi là vài tuần liền!
2. Thủ phạm thực sự: Quả pháo hoa bị chập mạch trong não bộ
Trong tâm thần học, Bipolar là một trong những rối loạn chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ hệ sinh học và vật lý não:
Gen di truyền cực mạnh: Thống kê y tế cho thấy nếu một người có bố hoặc mẹ mắc lượng cực, họ có xác suất mang bệnh cao gấp nhiều lần người bình thường.
Góc nhìn mở rộng: Để tìm hiểu sâu hơn về khía cạnh này, mời bạn tham khảo thêm bài viết Chứng sợ không gian mở (Agoraphobia): Căn bệnh nhốt bạn trong phòng.
Cơn lốc hóa chất: Trong các pha "Hưng cảm", não bộ của người bệnh gần như bị chết đuối trong Norepinephrine và Dopamine dư thừa, làm tốc độ tư duy quay nhanh như cối xay gió. Ngược lại, pha "Trầm cảm" đánh dấu sự suy thoái toàn bộ cạn kiệt của luồng vật chất tín hiệu này. Chiếc cân bằng hóa học nội sinh bị hỏng hóc nghiêm trọng.
3. 5 Dấu hiệu tố cáo bạn đang chìm trong "Cực Hưng Cảm"
Nếu cực Trầm cảm khiến bạn kiệt quệ rã rời, thì Cực Hưng cảm (Mania) lại như một ảo ảnh ngây ngất của một siêu nhân. Hãy nhận dạng những dấu hiệu cực đoạn này:
- Khí sắc phấn khích bất thường: Cảm thấy sung sướng, vĩ đại, nghĩ rằng mình sở hữu sức mạnh hoặc tài năng phi thường (ảo tưởng tự cao).
- Ngủ chỉ 2-3 tiếng vẫn tràn trề năng lượng: Chống lại được cơn buồn ngủ quy luật tự nhiên trong nhiều ngày liền.
- Nói quá nhiều, suy nghĩ đua xe (Racing thoughts): Nói liến thoắng không cho ai xen vào, ý tưởng này nảy sang ý tưởng khác trong não bộ.
- Phá vỡ rào cản tài chính và trách nhiệm: Bỗng nhiên vung tiền mua những món đồ vô lý, đầu tư rủi ro lớn, hoặc tham gia vào hành vi tình dục tùy tiện.
⚠️
Cảnh báo
Cực Hưng cảm trông có vẻ "rất vui và năng suất", đặc biệt nguy hiểm ở chỗ người bệnh không bao giờ tin mình bị bệnh vào lúc đó. Cực Hưng cảm thường kết thúc bằng tổn thất khổng lồ về mặt tiền bạc, uy tín sự nghiệp hoặc phải nhập viện cấp cứu vì cạn kiệt chức năng.
4. Các giải pháp thuần phục con thú hoang
Rối loạn Lưỡng cực được xem là một "chứng bệnh y khoa suốt đời". Bạn không thể chữa dứt điểm, nhưng hoàn toàn có thể đưa dao động sóng về đường thẳng.
Gông cùm hóa học: Thuốc ổn định khí sắc (Mood Stabilizers) Khác với trầm cảm thông thường, người lưỡng cực không được phép uống đơn độc thuốc tăng nồng độ hạnh phúc chống trầm cảm vì sẽ vô tình kích ngòi một pha hưng cảm bạo liệt. Y học sử dụng Lithium hay thuốc chống co giật để khóa trần/sàn cảm xúc lại, đảm bảo bạn không bị bật quá cao cũng như không rơi xuống quá sâu.
Liệu pháp nhịp điệu xã hội (IPSRT) Chuyên viên lâm sàng giúp người bệnh rèn luyện kỷ luật sinh hoạt: Ăn, ngủ và uống thuốc vào đúng một giờ vàng duy nhất mỗi ngày. Bảo vệ nhịp sinh học chặt chẽ là chìa khóa chống lại những biến động sinh học lén lút của Lưỡng cực.
Lời kết Sở hữu chứng Bipolar giống như lái một chiếc xe Ferrari đua siêu tốc mà hệ thống phanh thỉnh thoảng lại mất tác dụng. Bạn hoàn toàn có thể làm chủ nó nếu luôn bám sát phác đồ y khoa và tìm hiểu kỹ cấu trúc tâm thần của mình. Đừng để hai thái cực dập nát hy vọng, vì khoa học luôn đồng hành ở điểm cân bằng ở khoảng giữa.
Nếu bạn có góc nhìn hay về tâm trạng thăng trầm, hãy để lại ý kiến bình luận cho cộng đồng cùng tham khảo.
